Eyüp Sultan Külliyesi, İstanbul’daki Tarihi Mekanlar

19, October 2009 Gönderen  
Yazının kategorisi İstanbul Tarihi Mekanları

Eyüp Sultan Külliyesi

Kendi adını verdiği semtin merkezinde, Haliç kenarında ve bizce en önemlisi şahane manzarasıyla İstanbul’u ayaklarınızın altına seren Piyer Loti’den bakınca içinize ruh dinginliği veren Eyüp Sultan Külliyesi’ni ziyaret etmeye ne dersiniz.

Eyüp Sultan, İstanbul’un en çok ziyaret edilen külliyelerinden biridir. Külliye, camii, türbe, hamam ve günümüze ulaşmayan medrese ve imaretten oluşmaktaydı. Külliye’nin adı, Emevilerin İstanbul kuşatmasına katılan ve burada şehit olan Mihmandar-ı Resulullah Halid bin Ebu Eyüp el-Ensari’den gelmektedir. Aynı zamanda sahabe olan ve Hz. Muhammed`i Medine`ye ilk geldiğinde evinde misafir eden Hz. Ebu Eyüb el-Ensari`ye ait türbe de Külliye’de bulunmaktadır. İstanbul`un fethinden sonra Fatih Sultan Mehmed`in hocası Akşemseddin, mezarın bulunduğu yeri rüyasında görmüş ve Fatih de ilk iş olarak buraya bir türbe yaptırmıştır.

Eyüp Sultan Külliyesi; Fatih Sultan Mehmet’in İstanbul’u aldıktan sonra yaptırdığı ilk yapı topluluğu olması açısından önemlidir. Külliye, Caminin bina edildiği yıl olarak bilinen 1459 yılını izleyen yıllarla birlikte ilk şeklini almıştır. 1459 yılında, yine Fatih tarafından, türbenin yanına cami, medrese, imaret ve hamam yaptırılmış, böylece külliye oluşmuştur. Caminin bir ana kubbesi ve 1723 yılında eskilerine göre daha uzun olarak inşa edilen iki minaresi vardır. İçindeki süslemeleri oldukça sade olan Cami, bu açıdan 18. yüzyıl camilerinden farklıdır. Ama mihrabındaki altın yaldızla kaplanmış süslemeler sadelikten uzak ve dikkat çekicidir.

İslam Dünyası’nın kutsal yerlerinden biri olan Külliye, günümüze kadar birçok yenileme çalışmasına sahne olmuş ve bu çalışmalarda büyük ölçüde özgün biçimini yitirmiştir. Özellikle 1766 yılında gerçekleşen İstanbul depremi sonrası, külliyenin büyük çapta hasar görmesi üzerine;  III. Selim 1798 yılında caminin tamamen yıkılmasına ve aynı yere yeni bir caminin bina edilmesine karar vermiştir. Uzun Hüseyin Ağa’nın başında bulunduğu bir ekip tarafından yapılan bu cami, 24 Ekim 1800 yılında III. Selim tarafından ibadete açılmıştır.

Külliye camii; ilk inşa edilen caminin tasarımına nazaran büyük ölçüde farklı özellikler gösterir. Küfeki taşından yapılan Caminin ana kubbesi, aynı çapta birer yarım kubbe ile desteklenmiş ve caminin aydınlık görüntüsü; merkez kubbenin kasnağında ve yarım kubbelerde bulunan pencere açıklıklarıyla güçlendirilmiştir. Kubbeli revaklarla çerçevelenmiş caminin iç avlusunun ortasında kısmet çeşmeleri olarak bilinen küçük çeşmeler bulunur. Beyaz mermer yontusu olan bu çeşmelerde kullanılan motifler ve mimari elemanlar, çeşmelere estetik bir hava katmıştır. Cami iki şerefeli iki minareye sahiptir ve bu minareler Damat İbrahim Paşa’nın girişimiyle, Fatih dönemindeki minarelerin kısa görülmesinden dolayı, 1723 yılında yeniden yaptırılmıştır.

Kesme küfeki taşından inşa edilmiş Eyüp Sultan Türbesi, sekizgen plan üzerine kubbeli olarak inşa edilmiştir. Türbenin iç tasarımında kullanılan Kütahya çinileri, III. Selim’in yaptırdığı gümüş şebeke, Eyüp Sultan’ın sandukasını kaplayan II. Mahmut hatırası örtü, Hattat Mustafa Rakım Efendi’ye ve II. Mahmut’a ait olan simli sülüs yazılar türbenin iç dekorasyonunda öne çıkan öğelerdir. Caminin çevresinde birçok türbe bulunmaktadır. Çevredeki hazirede, tarihsel değeri olan lahitler ve mezar taşları da yer almaktadır.

Külliyenin çifte hamam olarak tasarlanmış hamamı ise günümüze ulaşabilen en eski Osmanlı hamamlarından biridir.

Türkiye’nin çeşitli yerlerinden gelen ziyaretçileri için manevi bir atmosfer sağlayan Eyüp Sultan Külliyesi’nde birçok insan dünya dertlerinden sıyrılmak ve huzura kavuşmak için dua etmektedir. Külliyenin etrafını saran, Eyüp Sultan’ın kabrine yakın olmak isteyen birçok kişinin mezarı da külliyenin ve semtin İslam kültüründeki önemini gözler önüne sermektedir.

Sizler de dünya nimetlerinden biraz olsun sıyrılıp nefsinize hâkim olmak, içsel huzura ermek, manevi bir haz duymak için bu kutsal mekânı ziyaret edin…